Diety Przyroda i zwierzęta Zdrowie w praktyce Przepisy Lifestyle Dziecko/Ciąża Rak/Nowotór/Guz Podróże Pasożyty

Pokrzywa (urtica dioica) to wieloletnia roślina kwitnąca, która od wieków wykorzystywana była na potrzeby lecznicze od czasów starożytnej Grecji. Dzisiaj pokrzywę można znaleźć na całym świecie, ale jej źródła pochodzą z chłodniejszych regionów Europy i Azji. Roślina zwykle rośnie od dwóch do czterech stóp wysokości i kwitnie od czerwca do września. Najlepiej rośnie w glebie bogatej w azot, ma liście w kształcie serca i wytwarza żółte lub różowe kwiaty.

                                                           

Chociaż najlepiej znana jest z reakcji pieczenia, która pojawia się, gdy skóra wchodzi w kontakt z cienkimi włoskami znajdującymi się na jej liściach i łodygach, pokrzywa ma wiele przydatnych korzyści zdrowotnych.

Większość produktów pokrzywy pochodzi z łodygi i liści, ale korzenie mają również właściwości farmakologiczne. Zioło ma właściwości przeciwzapalne, które mogą wpływać na leczenie wielu problemów zdrowotnych. Części nadziemne zazwyczaj pomagają w usuwaniu alergii i innych problemach związanych z oddychaniem. Korzenie są również w stanie zapewnić ulgę w zaburzeniach układu moczowego i powiększeniu prostaty.

Ziele należy ścinać przed i w czasie kwitnienia. Uważa się, że najlepsze jest z maja. Młode ziele posiada więcej witamin i ma lepsze walory smakowe, jednakże letnie i jesienne też jest lecznicze, lecz zawiera więcej krzemionki, a łodygi mocniejsze włókna. Dlatego jeśli decydujemy się na zbiór surowca latem i jesienią należy wybierać jedynie liście. Kwiaty i owoce pokrzywy mają sporą zawartość fitosteroli, dlatego również nie należy ich pomijać latem i jesienią.

Korzenie i kłącza wykopywać wiosną lub jesienią, szybko umyć i suszyć w temperaturze do 50 stopni C. Ziele suszyć w temperaturze do 40 stopni C i zadbać o to, aby przebiegło szybko. Długie suszenie zubaża surowiec w witaminy.

                                                              

5 Korzyści ze stosowania pokrzywy

Liście pokrzywy zapewniają przetworom pokrzywowym działanie:

moczopędne,  przeciwobrzękowe, przeciwkrwotoczne (hamujące krwawienia), pobudzające krążenie krwi (rozgrzewające), odżywcze, hipoglikemiczne (obniżające poziom glukozy we krwi), przeciwmiażdżycowe, odtruwające, przeciwkamicze (utrudniające tworzenie kamieni moczowych), regulujące przemianę materii, pobudzające procesy odnowy (regeneracji) tkanek, krwiotwórcze (zwiększa liczbę krwinek czerwonych i hemoglobiny we krwi).

Pokrzywa hamuje stany zapalne w układzie moczowym i przewodzie pokarmowym. Pobudza układ odpornościowy, zwiększając odporność na infekcje (immunostymulator). Słabo wzmaga wydzielanie żółci. Poprawia natomiast trawienie i przyswajanie składników pokarmowych. Jako depurativa (środek czyszczący krew) poprawiają stan zdrowotny osób cierpiących na choroby reumatyczne.

Preparaty z ziela pokrzywy zastosowane zewnętrznie działają przeciwłojotokowo, przeciwtrądzikowo, przeciwłupieżowo, wzmacniająco na cebulki włosowe, odżywczo dla skóry. Aktywują procesy regeneracji skóry, przyśpieszają gojenie ran. Leczą wypryski, trądzik, łojotokowe zapalenie skóry. Poprawiają ukrwienie i koloryt skóry. Zapobiegają przetłuszczaniu się włosów. Woda pokrzywowa dobrze oczyszcza i pielęgnuje skórę oraz włosy.

                                                 

Najbardziej udowodnione korzyści zdrowotne wynikające z używania pokrzywy to:

1. Łagodna hiperplazja prostaty (BPH) i problemy z oddawaniem moczu.
Objawy BPH są spowodowane powiększeniem gruczołu prostaty naciskając na cewkę moczową. Chorzy na BPH doświadczają zwiększonej potrzeby oddawania moczu, niepełnego opróżniania pęcherza moczowego, bolesnego oddawania moczu, kapania po oddaniu moczu i zmniejszonego przepływu moczu.

Lekarze wciąż nie są do końca pewni, dlaczego pokrzywa łagodzi niektóre z tych objawów, ale wiele badań klinicznych sugeruje, że zawiera substancje chemiczne wpływające na hormony, które powodują BPH. Bezpośrednio wpływa również na komórki prostaty. Wykazano również, że ekstrakt z korzenia pokrzywy spowalnia lub zatrzymuje rozprzestrzenianie się komórek raka prostaty. Zwykle używa się jej w połączeniu z palmetto i innymi ziołami. Korzeń rośliny jest używany przede wszystkim w związku z problemami z moczem.

Pokrzywa stosowana jest jako skuteczny lek moczopędny i może również wspomagać przepływ moczu. Jest również stosowany w domowych środkach na infekcje pęcherza moczowego.

Preparaty oparte na korzeniu i kłączy pokrzywy poprawiają proces oddawania moczu u chorych na przerost gruczołu krokowego. Opróżnianie pęcherza wydatnie poprawia się, zmniejsza się obrzęk i dolegliwości bólowe przy oddawaniu moczu. Chorzy w większym stopniu kontrolują oddawanie i trzymanie moczu. Pokrzywa zmniejsza też częstość mimowolnego moczenia się.

2. Choroba zwyrodnieniowa stawów i ból stawów

Osoby cierpiące na zapalenie stawów często doświadczają bólu stawów, zwykle w dłoniach, kolanach, biodrach i kręgosłupie.

Badania pokazują również, że stosowanie liści pokrzywy miejscowo w miejscu bólu zmniejsza ból stawów i może leczyć zapalenie stawów. Pokrzywa może również zapewnić ulgę przy przyjmowaniu doustnym. Inne badanie opublikowane w Journal of Rheumatology pokazuje przeciwzapalną siłę pokrzywy przeciw innym chorobom autoimmunologicznym, takim jak reumatoidalne zapalenie stawów.

3. Gorączka sienna, katar sienny.

Produkcja histaminy w organizmie wywołuje niepożądane reakcje związane z alergiami. Alergie powodują niewygodne zatory, kichanie, swędzenie i wiele innych.

Właściwości przeciwzapalne pokrzywy wpływają na szereg kluczowych receptorów i enzymów w reakcjach alergicznych, zapobiegając objawom kataru siennego, jeśli zostaną podjęte, kiedy po raz pierwszy się pojawią. (6) Liście rośliny zawierają histaminę, co może wydawać się szkodliwe w leczeniu alergii, ale w przeszłości stosowano histaminy do leczenia ciężkich reakcji alergicznych.

Istnieją również dowody na to, że w ciężkich reakcjach występują niskie poziomy histaminy w osoczu (w przeciwieństwie do wysokich poziomów). Inne globalne badanie z National College of Naturopathic Medicine wykazało, że stosowanie pokrzywy do leczenia alergii zostało ocenione wyżej niż placebo w 98-osobowym, randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu.


4. Krwawienie

Niektóre produkty zawierające pokrzywy pokazały, że po nałożeniu na skórę mogą zmniejszyć krwawienie podczas operacji. Produkt ten, składa się z alpinii, lukrecji, tymianku, winorośli i pokrzywy zwyczajnej, wykazuje dowody zmniejszania krwawienia po zabiegach stomatologicznych.

5. Egzema

Egzema to sucha, swędząca wysypka, która może trwać u pacjentów przez bardzo długi czas. Ze względu na właściwości przeciwhistaminowe i przeciwzapalne pokrzywy, może to być naturalne leczenie wyprysku. Chorzy mogą stosować kombinację pokrzywy przyjmowanej doustnie w celu opanowania wewnętrznego wyprysku, jak również krem, który łagodzi świąd i zaczerwienienie wysypki.

 

Inne właściwości pokrzywy:

    Promuje laktację
    Stymuluje wzrost włosów
    Pomaga kontrolować poziom cukru we krwi u pacjentów z cukrzycą
    Zmniejsza krwawienie związane z zapaleniem dziąseł
    Leczy zaburzenia nerek i dróg moczowych
    Przynosi ulgę w zatrzymywaniu wody
    Zapobiega lub leczy biegunkę
    Zmniejsza przepływ menstruacyjny
    Zapewnia ulgę w astmie
    Leczy rany
    Leczy hemoroidy
    Stymuluje skurcze u kobiet w ciąży
    Pomaga łagodzić ukąszenia owadów
    Leczy zapalenia ścięgien
    Leczy niedokrwistość

    Pomocna przy nadczynności tarczycy,

    Leczy wychudzenie spowodowane anoreksją i niedokrwistością, u

   Leczy choroby włosów i paznokci,

   Pomocna przy obniżonej odporności na infekcje, przy zatruciach,

                                                                 


Jak korzystać z pokrzywy

Pokrzywa zwyczajna może być zbierana i przetwarzana  lub możesz nabyć produkty z pokrzywy sklepie ze zdrową żywnością. Przed zakupem lub wytwarzaniem  pokrzywy, ważne jest, aby określić, czy twoja dolegliwość potrzebuje części nadziemnych czy korzeni, ponieważ mają one różne właściwości farmakologiczne.

Produkty z pokrzywy pochodzą z suszonych lub liofilizowanych liści, ekstraktu, kapsułek, tabletek, a także z nalewki korzeniowej (zawiesiny ziół w alkoholu), soku lub herbaty. Obecnie nie ma zalecanej dawki, ponieważ tak wiele produktów pokrzywy ma różne ilości składników aktywnych.

Niektóre z bardziej powszechnych zastosowań pokrzywy obejmują:

                                                      

                                1. Herbata pokrzywa- napar lub odwar pokrzywowy

Liście i kwiaty pokrzywy które można wysuszyć, a wysuszone liście można zaparzyć gorącą wodą i zrobić z nich herbatę. Istnieje wiele odmian receptur herbaty pokrzywy, które zawierają wiele innych ziół, takich jak liść malin, echinacea lub goldenseal.

                                                             

Napar pokrzywowy – Infusum Urticae: 2 łyżki ziela lub korzenia z kłączami zalać 2 szklankami wrzącej wody, odstawić na 40 minut pod przykryciem, przecedzić. Pić 2-4 razy dziennie po 100-200 ml. Stosować doustnie 2 tygodnie. Między kuracjami dwutygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 3 razy na kwartał. Naparem przepłukiwać można włosy po umyciu w celu ich odżywienia i wzmocnienia. Napar używać również do celów kosmetycznych i dermatologicznych (okłady, przemywanie).

Odwar pokrzywowy – Decoctum Urticae: 2 łyżki korzeni z kłączami lub ziela zalać 2 szklankami wody, gotować 5 minut. Odstawić na 30 minut, przecedzić. Odwar zawiera więcej soli mineralnych (krzemionki) i fitosteroli niż napar. Pić 2-4 razy dziennie po 100-200 ml. Stosować doustnie 2 tygodnie. Między kuracjami dwutygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 3 razy na kwartał. Zewnętrznie można używać jak napar.

Macerat pokrzywowy – Maceratio Urticae: 1 szklankę korzenia lub ziela świeżego i zmielonego zalać 3 szklankami wody przegotowanej chłodnej, odstawić na 6-8 godzin, przecedzić. Przechowywać w lodówce. Zażywać 3 razy dziennie po 1 łyżce. Stosować 1 tydzień. Między kuracjami 1-tygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 3 razy na kwartał. Zewnętrznie używać jak sok z pokrzywy.

                                                  2. Gotowana pokrzywa

Liście pokrzywy można  ugotować podobnie jak szpinak. Po ugotowaniu można je dodać do zupy lub gulaszu. Pokrzywa może zostać użyta w takich przepisach jak polenta, zielone koktajle, sałatki i pesto.

Po ugotowaniu pokrzywa ma smak podobny do szpinaku zmieszanego z ogórkiem. Gotowana pokrzywa jest doskonałym źródłem witamin A, C, białka i żelaza.

                                                          

 

                                                     3. Nalewka z pokrzywy

Ekstrakt z pokrzywy i nalewki z korzenia można nakładać bezpośrednio na stawy i bolesne obszary ciała. Pokrzywa jest również dostępna w postaci kremu. Taką nalewkę można też pić , ale w bardzo niewielkich dawkach.

                                                            

Intrakt pokrzywowy 100 g świeżego zmielonego ziela lub 100 g świeżych zmielonych kłączy z korzeniami pokrzywy zalać 500 ml gorącego wina lub alkoholu 40%. Odstawić na 14 dni, po czym przefiltrować. Zażywać 2 razy dziennie po 10 ml (na winie po 15 ml). Stosować nie dłużej jak 7 dni. Kuracje powtarzać co 3 tygodnie. Nie stosować częściej niż 2 razy na kwartał.

Sok z pokrzywy stabilizowany alkoholem: 5-10 ml 2-3 razy dziennie w 100 ml wody lub na miodzie. Po rozcieńczeniu z wodą (1 łyżka na pół szklanki wody przegotowanej) do przemywania twarzy, okładów na chore miejsca. W stanie nierozcieńczonym do wcierania w skórę owłosioną dla wzmocnienia cebulek włosowych. Stosować doustnie 2 tygodnie. Między kuracjami dwutygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 2 razy na kwartał.

 

                                                          4. Kapsułki z pokrzywy i tabletki.

Kapsułki i tabletki pokrzywy można przyjmować doustnie. Występują w postaci najczęściej wyciągów lub pod postacią sproszkowanej pokrzywy. takie wyciągi mają właściwości anaboliczne i androgenne.

Preparat powinien zawierać wyciąg z kłączy i korzeni pokrzywy, a nie ekstrakt z jej ziela lub liścia.

Preparaty oparte na sproszkowanej pokrzywie są mało wartościowe, bowiem dawka efektywna zmikronizowanej pokrzywy rozpoczyna się od 6 g/dobę, czyli należy przyjąć 2 g proszku 3 razy dziennie po lekkim posiłku, dobrze popić.

Ekstrakt z korzeni i kłączy pokrzywy daje efekt w dawce, co najmniej 600 mg/dobę, czyli 3 razy dziennie po 200 mg. Mniejsze dawki nie dają wyraźnych rezultatów. Dawka ekstraktu ponad 1 g dziennie powoduje dość często zaburzenia trawienne i alergie (zaczerwienie twarzy, obrzęk, świąd, złe samopoczucie).

Obniżenie poziomu SHBG u mężczyzn, pod wpływem preparatów z kłączy i korzeni pokrzywy, pociąga za sobą wzrost aktywności testosteronu.

Działanie dla sportowców lub ludzi aktywnych

Pod wpływem wyciągów z kłączy i korzeni pokrzywy następuje wzrost stężenia wolnego testosteronu i zwiększona aktywność testosteronu w ustroju i konsekwencje metaboliczne tego procesu. Przyrost liczby czerwonych krwinek i hemoglobiny we krwi podnosi wydolność fizyczną. Pokrzywa podnosi również stężenie mioglobiny w mięśniach, przez co stają się one lepiej dotlenione. Działanie napotne, moczopędne i odtruwające oraz pobudzające krążenie zapobiega obrzękom po wysiłku fizycznym, przyśpiesza eliminacje zakwasów i metabolitów azotowych, przez co mięśnie odzyskują sprawniej i efektywniej swoją wydolność fizjologiczną. Wzrost krzepliwości krwi, uszczelnienie naczyń krwionośnych i pobudzenie syntezy białek tkanki łącznej - przyśpiesza procesy reperacji i zapobiega wysiękom zapalnym oraz wybroczynom krwawym.

                                                                      

                                        5. Surowa pokrzywa, sok z surowej pokrzywy.

Surową młodą pokrzywę możesz dodawać do sałatek wraz z mieszanką sałat. Możesz też wycisnąć z niej sok wyciskarką wolnoobrotową i sok zamrozić jak kostki lodu. Takie kostki lodu dodawać do soków warzywnych lub owocowych np dla wzmocnienia podczas zimy.

Sok z pokrzywy świeży –  doustnie 1 łyżka 1-2 razy dziennie. Zewnętrznie do wcierania we włosy po umyciu i do przemywania skóry (twarzy, szyi) oraz do okładów na rany, wypryski, owrzodzenia, zmiany łuszczycowe, trądzik, nadżerki itd. Stosować doustnie 2 tygodnie. Między kuracjami dwutygodniowymi robić przerwy 1-3-tygodniowe. Nie stosować częściej niż 2 razy na kwartał.

                                                                                      ***

W tym roku zdecydowałam się na nalewkę na spirytusie i na winie, suszenie pokrzywy oraz na mrożenie surowego soku z pokrzywy. W zimowe dni do świeżo wyciśniętego soku jak znalazł:)

Pokrzywę wymoczyłam w kwasku i sodzie , przepłukałam.

                                                           

Posiekałam i wycisnęłam sok z pokrzywy

                                                           

Sok zamroziłam w kostkarce jednak formą wygodniejszą były woreczki do lodu

                                             

Zrobiłam 264 kostki

Na bieżąco robiłam sok zielony z dodatkiem pokrzywy czasem mniszka

 

                                                    

więcej o kompozycjach sokowych :

Sezon mniszkowo pokrzywowy rozpoczęty  http://izla.pl/blog/artykul/1484

Zielony sok pokrzywowo-mniszkowy  http://izla.pl/blog/artykul/1605

   

6. Miód pokrzywowy

Ziołomiód pokrzywowy  na każdą 1 łyżeczkę posiekanego świeżego ziela (liści) lub korzenia dać 1 łyżeczkę gliceryny, 1 łyżeczki propolisu i 1 łyżkę miodu naturalnego, wymieszać. Zażywać 2-3 razy dziennie po 1 łyżce. Stosować do leczenia i profilaktyki przerostu gruczołu krokowego, osłabienia odporności oraz do fitoterapii stanów zapalnych i infekcji układu oddechowego. Ponadto jako środek wzmacniający fizycznie i psychicznie, przeciwmiażdżycowy i przeciwzawałowy. Zażywać przez 2-3 tygodnie. Stosować 2 razy na kwartał.

Ziołomiód można także sporządzić mieszając sok z pokrzywy z miodem lub intrakt z pokrzywy z miodem i propolisem w podobnej proporcji. Podobnie też zażywać.

                                                                          

7. Olej pokrzywowy dla skóry i do picia

Olej pokrzywowy –  1 część świeżej lub suchej pokrzywy (ziele) zalać 3 częściami ciepłego oleju winogronowego, makowego lub oliwy z pierwszego tłoczenia, odstawić na 2 tygodnie. Przecedzić.

Stosować do wcierania w chorą skórę, do okładów na zmiany łuszczycowe, suche wypryski. Ponadto do kąpieli olejowych włosów po zniszczeniu ich zabiegami fryzjerskimi (we włosy wcierać olej, trzymać 6-8 godzin, po czym zmyć w dobrym szamponie). Takie kąpiele olejowe wskazane są także do leczenia suchego łupieżu.

Olej pokrzywowy może zastąpić mleczka kosmetyczne i kremy, posiada bowiem właściwości natłuszczające, odżywcze, przeciwzapalne, oczyszczające i regenerujące.

Zażywany doustnie staje się źródłem fitosteroli, chlorofilu i witamin rozpuszczalnych w tłuszczach (A, E, K, F). Wskazany w leczeniu hiperandrogenizmu, miażdżycy, przerostu gruczołu krokowego, zaparć oraz zaburzeń w wydzielaniu żółci.

 

                                                                


Jak leczyć poparzenia pokrzywą.

Jeśli zostanie poparzony przez pokrzywę, ważne jest, aby nie dotknąć tego obszaru. Drażniące substancje chemiczne mogą wyschnąć na skórze i zostać usunięte za pomocą wody i mydła. Dotknięcie i zadrapanie może wepchnąć chemikalia dalej w skórę, wydłużając czas podrażnień przez kilka dni. Używanie taśmy klejącej lub produktu do usuwania wosku może pomóc usunąć wszelkie dodatkowe włókna.

Gdy pokrzywa zostanie namoczona, ugotowana w wodzie lub wysuszona, parzenie zostanie usunięte.

 

                                             !!!

Środki ostrożności podczas używania pokrzywy

Pokrzywa zwyczajna jest bardzo bezpiecznym ziołem, jeśli jest używana w odpowiedni sposób - chociaż istnieje kilka środków ostrożności, które należy podjąć, gdy zaczyna się używać pokrzywy.

Podczas zbioru: Zawsze zbieraj pokrzywy z grubymi ogrodowymi rękawicami, aby uniknąć poparzenia. Najlepiej jest też zbierać młode części roślin,  wiosną. Stają się bardziej gorzkie po tym, jak zakwitną i wraz z wiekiem.

Podczas stosowania z innymi ziołami i suplementami: Podobnie jak w przypadku każdego zioła lub suplementu, ważne jest, aby zachować ostrożność podczas mieszania, aby uniknąć niepożądanych efektów ubocznych. Zawsze powinieneś zakładać plan suplementów ziołowych pod opieką lekarz naturopaty.

W ciąży: Istnieje debata, czy kobiety w ciąży powinny stosować pokrzywy. Ponieważ pokrzywa wpływa na cykl menstruacyjny i może stymulować skurcze macicy, może potencjalnie prowadzić do poronienia. Dlatego kobiety w ciąży nie powinny używać pokrzywy.

Kiedy chorujesz na cukrzycę: istnieją dowody na to, że zdolność pokrzywy wpływa na poziom cukru we krwi i przeszkadza w kontrolowaniu cukrzycy. Może również wpływać na siłę leków przeciwcukrzycowych i zwiększać ryzyko hipoglikemii. Diabetycy, którzy chcą używać pokrzywy, powinni to robić tylko pod nadzorem lekarza naturopaty. Pacjenci mogą zmienić dawkowanie leków, jeśli zdecydują się na pokrzywy.

Przeciwwskazania do stosowania pokrzywy wg Dr Różańskiego- fitoterapeuty: choroba Cushinga, zespół policystycznych jajników.

Przy pierwszym spożywaniu: Niektórzy ludzie mają rozstrój żołądka, biegunkę lub inne łagodne reakcje, gdy po raz pierwszy przyjmują pokrzywę. Najlepiej jest zacząć od niewielkiej dawki.

Według University of Maryland Medical Center i WebMD, pokrzywa może wchodzić w interakcje z następującymi lekami:
Leki rozrzedzające krew, takie jak warfaryna (Coumadin), klopidogrel (Plavix) i aspiryna, ponieważ pokrzywa zwyczajna zawiera duże ilości witaminy K, która może pomóc w krzepnięciu krwi. Stosowanie pokrzywy może zmniejszyć działanie tych leków.
Leki na nadciśnienie, takie jak inhibitory ACE, beta-blokery i blokery kanałów wapniowych, ponieważ pokrzywa zwyczajna może obniżyć ciśnienie krwi i wzmocnić działanie tych leków.
Leki moczopędne i tabletki na wodę, takie jak Furosemid (Lasix) i hydrochlorotiazyd, ponieważ pokrzywa żądła jest również moczopędna i gdy jest stosowana razem, może powodować odwodnienie.
Lit ze względu na właściwości moczopędne pokrzywy. Może zmniejszać zdolność organizmu do usuwania tego leku, powodując wyższe niż zalecane poziomy litu.
NLPZ, ponieważ pokrzywa żądła może wzmocnić działanie przeciwzapalne niektórych z nich. Pomimo dowodów na to, że łączenie pokrzywy i NLPZ powoduje większą ulgę w bólu, powinno być przyjmowane pod nadzorem.
Leki uspokajające (depresanty działające na ośrodkowy układ nerwowy), takie jak klonazepam (Klonopin), lorazepam (Ativan), fenobarbital (Donnatal), zolpidem (Ambien), ponieważ podczas przyjmowania dużych ilości nadziemnych części pokrzywki mogą wystąpić senność. Przyjmowanie środków uspokajających razem z pokrzywą może powodować zbyt dużą senność.

 

Źródła:
https://draxe.com/stinging-nettle/

http://www.luskiewnik.pl/urtica/fitofarmakologia.htm - strona dr Różańskiego



<< poprzedni artykuł następny artykuł >>

Dodawanie komentarzy do wpisu możliwe po zarejestrowaniu i zalogowaniu.

izla.pl 2015-17
Wszystkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie i rozpowszechnianie treści i zdjęć bez zgody autorki zabronione.